108

    コンツキ - wygląda tajemniczo i dla nas tutaj całkowicie niezrozumiale. To odmiana języka japońskiego - katakana - w którym zapisuje się nazwy własne, imiona i nazwiska pochodzenia zachodniego, europejskiego. oczywiście nie znam japońskiego, ale jeśli dobrze skojarzyłam sposób zapisu, te "maczki" na początku odnoszą się do Antoniego Kątskiego - kompozytora ur. w Krakowie w 1816 r., zmarłego w 1899 w Iwańczycach na Wołyniu. Jego dorobek kompozytorski widnieje częściej pod nazwiskiem Antoine de Kontski, co brzmi światowo i z francuska. Nic dziwnego, tytuły kompozycji mają francuskie brzmienie, np. Le Crepuscule. Meditation Op. 108.

       Pochodził z muzycznej rodziny. Jego ojciec był skrzypkiem i kompozytorem, a trzej bracia: Stanisław, Apolinary i Karol również zostali wirtuozami i kompozytorami. Dzieci Apolinarego: Wanda i Zygmunt także poszli w stronę muzyczną. Wanda została pianistka a Zygmunt wiolonczelistą. Oboje często występowali razem. Zygmunt Kątski w 1879 roku został nauczycielem gry na wiolonczeli w  Szkole Muzycznej Towarzystwa Muzycznego w Krakowie. O dokładnych latach życia brak informacji. Podobnie nieznane są daty urodzin i śmierci jego siostry, Wandy Kątskiej, jednak zachowały się wzmianki i jej występach w różnych miastach Polski i Rosji w latach 70. XIX wieku. 

        Antoni Kątski był przede wszystkim pianistą. Wielokrotnie koncertował wraz z braćmi. Występował właściwie niemal na całym świecie, począwszy od Austrii czy Rosji, Niemcy, Hiszpanię, Portugalię, Anglię, gdzie mieszkał przez 16 lat od 1867 roku, później Stany Zjednoczone, dokąd się przeprowadził w 1883. W tym czasie koncertował także w Kanadzie. W roku 1887 rozpoczął wielkie tournee po całym świecie, zawędrował nawet do Australii, Nowej Zelandii, Indii, Chin i... Japonii. Stąd znany jest w Japonii do dzisiaj, o czym świadczą dostępne na YouTube nagrania.    

      Dorobek kompozytorski Kątskiego obejmuje ponad 400 opusów. Komponował koncerty fortepianowe, uwertury koncertowe, utwory kameralne, etiudy, polonezy, miniatury fortepianowe, kaprysy. W jego dorobku znajdują się też utwory chóralne, opera, operetki. Większość dzieł była wydawana pod nazwiskiem Anoine de Kontski a tytuły utworów zapisywał po francusku lub niemiecku. Był też autorem szkoły na fortepian wydanej w języku francuskim, niemieckim i rosyjskim, która była obowiązkowym podręcznikiem w ówczesnych konserwatoriach w Paryżu, Berlinie i Petersburgu. 

      Z okazji dzisiejszego święta 108 rocznicy odzyskania niepodległości niech ilustracją muzyczną będzie właśnie Opus 108. Antoniego Kątskiego, czyli Le Crepuscule. 

       Natomiast japońska popularność muzyki Kątskiego to takie nagranie. Op. 47 z tego samego cyklu Meditation. 

Muzyka na dziś, na listopad...

      Są tacy kompozytorzy, w których muzyce można znaleźć odpowiedzi na wszystkie nawet niezadane pytania. Słuchając ma wrażenie, że język muzyki potrafi wyrazić to, czego nie wyrażą słowa. Dlatego muzyka stała się istotnym elementem sztuki filmowej dopowiadając, uzupełniając to, czego nie ma w obrazach, w dialogach. Warto zauważyć ciekawe przesunięcie rangi muzyki w filmie. O ile kiedyś wybitni reżyserzy zapraszali do współpracy wybitnych kompozytorów klasycznych, którzy właściwie komponowali utwory klasyczne, a komponowaniem do filmu zajmowali się sporadycznie, jak choćby w polskiej muzyce najbardziej znany z takiej twórczości Wojciech Kilar, z czasem powstała specyficzna grupa kompozytorów stricte filmowych. Niemniej warto pamiętać, że z reguły mają oni solidne wykształcenie zdobyte w konserwatorium, jak Ennio Morricone. Można jednak uznać, że kompozytorzy filmowi to osobna grupa zawodowa. Ich muzyka nieraz ściśle kojarzy się z określonymi filmami. Nawet więcej, ścieżki filmowe stają się samodzielnie funkcjonującymi utworami. Często bywa tak, że muzyka z filmu staje się popularniejsza od samego filmu. Podejrzewam, że o wiele więcej osób słyszało fragmenty muzyki Morricone niż oglądało film "Misja" czy inne, do których komponował. 

      Nie ukrywam, że po wczorajszych wydarzeniach w Krakowie, nie każda muzyka byłaby w stanie oddać nastrój, niepokój, przerażenie, emocje, które pojawiały się wraz z kolejnymi doniesieniami w mediach. Szukałam kompozycji, która zawierałaby w sobie to wszystko, czego nie da się wypowiedzieć. Z pomocą przyszedł Ludovico Einaudi, który z jednej strony jest klasycznym kompozytorem muzyki fortepianowej i orkiestrowej, a z drugiej ma w dorobku wiele ciekawych ścieżek dźwiękowych do filmów i programów telewizyjnych. 

     W kompozycji Experience mamy więc do czynienia z fortepianem, dialogiem między fortepianem i smyczkami, a z drugiej współczesne brzemienia harmoniczne przesycone dramaturgią. To nie jest muzyka, która uspokaja, łagodzi, wycisza. Raczej zadaje pytania. Więc chociaż na początku napisałam, że w muzyce można znaleźć odpowiedzi na wszystkie niezadane pytania, nie będą to odpowiedzi proste. To raczej sama muzyka jest odpowiedzią na naszą codzienność, która bywa bolesna, zdumiewająca i wstrząsająca. 

W towarzystwie wszystkich świętych

      Nicolas Gombert (1495 - 1560) i Marc`Antonio Ingegneri (1535 - 1592) to kompozytorzy renesansowi, których łączy doskonała polifonia muzyczna, choć pochodzą z różnych krajów. Gombert urodził się we Flandrii, a Ingegneri w Weronie. W obu przypadkach zresztą data urodzin jest niepewna. Niemniej obaj pozostawili po sobie liczne kompozycje naznaczone renesansową polifonią. Kompozycje Gomberta bywają niezwykle złożone a polifonia spiętrzona, stanowiąc trudne wyzwanie dla wykonawców. Z kolei msze Ingegneriego są prostsze konstrukcyjnie, ale w moim odbiorze jakby bardziej uduchowione. Twórczość obu stanowi istotny etap rozwoju prowadzący do polifonii muzyki sakralnej kolejnych epok. Obaj odcisnęli wyraźne piętno na rozwoju muzyki i gdyby nie podpisy, nie odróżniłabym która kompozycja jest czyja. Jedynym wyraźniejszym punktem różnicującym jest częstsza obecność niskich głosów męskich w kompozycji Gomberta. 

      Na Dzień Wszystkich Świętych posłuchałam sobie fragmentu Mszy Beati omnes Gomberta oraz pięciogłosowego Sancti Dei omnes Ingegneriego ze zbioru Sacrarum cantionum (1576 r.)  

Pięcioro wspaniałych

     Spełniam obietnicę z komentarza pod poprzednim postem.

     Każde z nich ma swoją własną wspaniałą karierę solową. Legendy muzyki klasycznej. Wystarczy popatrzeć na nazwiska: Argerich, Maisky, Bell, Kraggerud, Bashmet. Ale pewnego razu postanowili zagrać razem. Bez przygotowania, bez żmudnych ćwiczeń, bez docierania się... siedli i zagrali Szostakowicza. Nie wiem czy podziwiać doskonałe zgranie Kraggeruda i Bashmeta, czy śmiać się z zabawnych min Maiskiego i Argerich. W każdym razie to nie jest tylko muzyka. To prawdziwe show wybitnych wirtuozów i ich instrumentów. I niech nikt nie mówi, że muzyka klasyczna jest nudna. Można tylko zapytać, czy oni tak na serio, czy żarty sobie robią? Nikt nie gra tego w takim tempie! 

Martha Argerich - fortepian

Joshua Bell - skrzypce

Henning Kraggerud - skrzypce

Jurij Bashmet - altówka

Mischa Maisky - wiolonczela

PS Oni oczywiście zagrali cały Kwintet fortepianowy Szostakowicza, ale tutaj zamieszczam sam finał, Allegretto. 

Piękne brzmienia

       We wczorajszym koncercie laureatów 17. Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego wreszcie można było posłuchać muzyki granej bez stresu i presji. Czasami widać po laureatach zmęczenie, ale najczęściej jest to gra bardziej swobodna, lżejsza i naprawdę koncertowa, a nie konkursowa. Tak też było wczoraj, choć porównanie nie byłoby proporcjonalne, ponieważ laureatki II i III nagrody zagrały tylko po fragmencie, a zwycięzca, Bohdan Luts cały finałowy Koncert skrzypcowy nr 2 d-moll Wieniawskiego. 

        Aby w czasie koncertu laureatów nie powtarzały się utwory, SooBeen Lee (III nagroda) wykonała III część Koncertu skrzypcowego d-moll Sibeliusa z etapu IV, gdyż w występie finałowym grała ten sam koncert Wieniawskiego co Luts. Natomiast Jinhzu Li (II nagroda) grająca w finale Koncert skrzypcowy nr 1 fis-moll Wieniawskiego z powodzeniem mogła też zagrać jego fragment w koncercie laureatów. Ale jest w tym pewien paradoks, bo oczywiście to już tradycja, że w tego typu konkursach zdobywca I miejsca wykonuje swój program finałowy, ale to właśnie Jinhzu Li zdobyła aż dwie nagrody za najlepsze wykonanie właśnie koncertu Wieniawskiego. Pamiętam, że w ostatnim konkursie chopinowskim również zwycięzca, Eric Lu, nie otrzymał nagrody za najlepsze wykonanie koncertu Chopina. A chciałoby się ponownie usłyszeć właśnie w wykonaniu uczestnika, który za niego został nagrodzony. 

       Tym razem jednak możliwość wykonania utworu bez konkursowego stresu sprawiła, że Bohdan Luts zagrał o wiele lepiej niż w etapie finałowym. Z większym rozmachem, werwą, kontrastami między częściami śpiewnymi i dynamicznymi. Więcej w tym wykonaniu było rzeczywiście takiego piętna osobowości skrzypka, choć trzeba pamiętać, że jest jeszcze bardzo młody. Z czasem będzie się pogłębiać jego dojrzałość interpretacyjna. Nie mogę porównywać wszystkich wykonań w poprzednich etapach, bo nie słuchałam regularnie. Myślę jednak, że cała trójka laureatów, jak i wielu innych uczestników, którzy do finału nie weszli, będzie się pojawiać na koncertowych trasach i warto śledzić ich kariery. 

      Teraz laureaci wyruszają w trasy koncertowe po Polsce i w świat. Jutro wystąpią w Warszawie, później w innych miastach w Polsce. Także pojedynczo będą grali tu i ówdzie. Na razie mam bilet na występ Jinhzu Li w Lublinie (a na marginesie dodam, że jest to Filharmonia im. Henryka Wieniawskiego), a wielu słuchaczy uważa, że to ona powinna zdobyć I nagrodę. Do tej dyskusji tym razem nie nie przyłączę, bo jak wspomniałam, nie słuchałam wszystkich etapów, a tutaj wyniki się sumują. Dla mnie cała trójka jest wspaniała. Trzeba pozwolić, aby rozwinęli skrzydła i pokazali, co potrafią podczas występów w różnych miejscach i różnym repertuarze.  

       Z ciekawostek warto wspomnieć o Stradivariusie. Zwycięzca, czyli Bohdan Luts od Nippon Violin otrzymał użyczone na dwa lata skrzypce Stradivariego "Marquis de Riviere" z 1711 roku. 

Jutro finał! ...... i dopisek

    I po finale. 

    I wszystko wiadomo.

I miejsce - Bohdan Luts

II miejsce - Jinhzu Li 

III miejsce - SooBeen Lee

     Troje wirtuozów zostało zakwalifikowanych do jutrzejszego (22 października) finału 17. Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego. Mimo przewagi Koreańczyków, którzy zapełnili 50% składu półfinałowego, tylko jedna skrzypaczka stamtąd - SooBeen Lee - dostała się do finału. Pozostałe dwie osoby to Jinzhu Li z Chin i Bohdan Luts z Ukrainy. Tak więc jury podjęło dość salomonową decyzję, aby zachować proporcje w finale nie faworyzując żadnej narodowości. Ograniczenie liczby finalistów do trzech nie daje możliwości zbyt wielkiego manewru. No cóż, jestem pełna wątpliwości...

    Finałowe przesłuchania jutro:

18:00 - SooBeen Lee (26 lat, Korea Południowa)  - Koncert skrzypcowy nr 1 fis-moll Henryka Wieniawskiego

18:55 - Jinzhu Li (19 lat, Chiny) - Koncert skrzypcowy nr 1  fis-moll Henryka Wieniawskiego

19:45 - Bohdan Luts (22 lata, Ukraina) - Koncert skrzypcowy nr 2 d-moll Henryka Wieniawskiego

No i będzie czas na patrona konkursu - tylko muzyka Wieniawskiego. 

Azja w natarciu

      No niestety, nie tylko w konkursach fortepianowych, w Konkursie Chopinowskim, ale i skrzypcowym im. Wieniawskiego Największe szanse na zwycięstwo mają Azjaci. W trwającym właśnie 17. Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu od jutra zaczyna się IV etap, w którym wystąpi sześcioro uczestników, w tym trzy panie z Korei Południowej, dwoje z Chin i jeden Europejczyk - z Ukrainy. 

      Na 48 uczestników w pierwszym etapie połowa pochodzi z krajów Azji: Korei Południowej, Chin, Japonii i Tajwanu. Nie wiem jak liczyć uczestników mających mieszane pochodzenie, np. niemiecko-hiszpańsko-chińskie, ale to i tak nie zmienia faktu, że Azjaci dominują. Polaków wzięło udział ośmioro, ale tylko jedna uczestniczka - Zofia Anna Olesik dotarła do etapu trzeciego, w którym wykonała utwór Mieczysława Wajnberga. 

     Jak wspomniałam, do etapu czwartego zakwalifikowano sześcioro uczestników już bez obecności Polaków. Oficjalna strona konkursu zamieszcza nagrania z poszczególnych etapów z opóźnieniem, ale od czego są ... Koreańczycy. Zamieszczają wszystko po kolei na bieżąco, więc i wstęp polskiej uczestniczki jest do wysłuchania i obejrzenia. 

Do obejrzenia TUTAJ